Taddart At Σisa
Awal-a d awal γef taddart At Σisa Uyaḥya, neγ ahat d awal γef tudrin akw n tmurt nneγ imi yiwen n sent akw, rγant akw, kif kif-itent akw deg wayen ctaqqent.
Taddart At Σisa.
Taddart
Tadart At Σisa tezga-d di tγiwant (di lεarc) At Yellilten, ar usammar n Micli. Am tṭaqa di tudrin n tmurt, γef usegrarab i t-ṛessa. U tsenned ar Uzsru n Bibras d-yezgan γef ulzelmaḍis (wallit lafuṭu).
S nnig taddart d adrar u ayla-s isawweḍ tilisa-s ar Uzsru n Dhur s wanida d-yebda acercer wasif n Tmuqit imi ssawalen di taddart Asif n Buciker. Ar tama tazelmadt n taddart, seddaw wezsru n Bibras, yella wasif nniḍen imi qqaren Asif n Tegzirt. Maca aneggaru ya yettγar deg unebdu imi aman-is bḍan ten At Yegfilen d At Tfilkut (snat n tudrin n Lεarc).
At Yegfilen sswayen tibḥirin s wayen d-yegran seg iteyyuten d iqadusen At Tfilkut.
At Tfilkut, imi seg Uγbalu nsen (Aγbalu d taferka n Tfilkut d-yezgan sennig win At Yegfilen) id-bdan tikli waman, wwin ten ar taddart nsen imi ta
Ma d aman n wasif n Buciker, bḍan ten At Σisa d At Σdella (taddart n nniḍen n Lεarc), timti d-yeqqim kra seg sen si targa, iteddu cwiṭ inezsizs deg wasif-a d-yellan ar tama tayeffust n taddart.
Ass-a, taddart At Σisa taqburt teqqim d tilemt, anagar n kra n yexxamen yezgan ttwazedγen. At Taddart akw udren-d ar …lluḍa, cwiṭ uzaγar yellan anda yella wexxam n tγiwant. Ar ijufar n uxxam-a, yettwabnan deg wakal At Σisa, i bnan At Taddart ixxamen nsen imaynuten, yerna stexridtin nsen akw iten ssalin.
Imezdaγ
Taddart At Σisa zedγen-tt assa, ahat, kra n 2500 d ixef. Γef akken zsriγ ulac kra n « les statistiques » akken a nwali acḥal n yergazen d ttlawin, acḥal imecṭaḥ d imeqwṛanen, acḥal n yelmezsyen d yemγaṛen, atg. Wid isteqsaγ di taddart γef anect-a, nnan iyi : « Ula d kečč ziγeeeen ! Aaa ! war nestufi ara i tigi ! »
Maca, xas akka lluxan acemma wid n wassa, seg imezdaγ-is n yiḍ-li ufraren-d yergazen isent isnen i tirrugza d tinzar tikli. Mačči d yiwen mačči d sin, ama d irgazen ama d tilawin, i yefkan aqerruy-is γef tlelli di ttraḍ n 54-62. Ma d ttraḍ n 63-65 id-yeskar Ukabar Iγalen Inemlayen (FFS) mgal adabu aεrab-ineslemzsri, yemmut deg-s Mass At Yiddir. Tuγ imiren ulac anwa ar a irefden abeckiḍ, irgazen akw tquc iten Fṛansa.
Amezruy n taddart
Imi tira urğin nessen as tikli s wazwawen, taddart At Σisa
Zik taddart At Σisa, qqaren as Taddart Ufella. U tezga-d deg yiwen wayla imi neqqar Tala Tasemmadt (acḥal semḍit waman-is deg unebdu !) u Tala Tasemmadadt attan mtwal taddart At Aεdella.
Maca taddart-a Ufella
Di taddart Ufella tella-d talwit. Imezdaγ n taddart akw ddren am atmaten, am yiwen u myal yiwen ilha d yiman-is, d uγrum-is d twacult-is.
Infel ussegwass γef gma-s, almi d yiwen wass tufrar-d di taddart yiwet n teqcict « tugar iṭij di tḥuski », tecbeḥ alami d ulamek. Mi tmed kra, ilmezsyen n taddart akkw teččur asen tiṭ, rran-tt akken ma llan. Seg sen, wa yezga yettargu, wa tuγit yesxaṛxuṛ !
Ihi tilemzsit-a « fkan-tt » imawlan-is i yiwen ilmezsi n taddart, maca nettat ul-is yella yeddem-it wayeḍ, izedγ-it wayeḍ xas akken s tufra.
Ass-mi tedda d tislit (γur-s yurag wanza u ar ilmezsyen yurag imetṭi), γilen At Taddart tefra tadyant-is u ad tili am nettat am tlawin nniḍen yelhan d yexxamen nsent « war ma rrant-d tiqaqacin n wul ar ger wallen nsent », xarttum i kra issegwassen.
Yejbed ihi wakud ma d-yejbed, ssennan wussan γef wiyiḍ almi d yiwen wass i deg d-tella tmeγra di taddart. U am akken tella si zik, myal tameddit n wass n tmeγra s wurar-is. U deg wurar n wassen, ssekrent tt-id tlawin n taddar ad tecḍaḥ tugi. As-mi tt-ḥarsent, tekker u tenna-d awal d-yegwran ar ass-a u yettwasnen aṭas di taddart : « Γur-wat cḍaḥ-iw isεa ixeclawen ! »
Maca xas akken tewwet iten-id s wawal, yiwen di taddart ur yerri lmend-is ar uεeggen-a. Netta ul icaḍen iceffu ! Ihi, acettiḍ γef wammas, tuder-d ar tγarγart u tebda aneqneq s taγma, s tayett, s tiṭ. Simmal tulawin kkatent afus, simmal nettat tettaf iman-is di tγarγart. Simmal tettḥulfu i tmuγli n yergazen fell-as, simmal tettezzi iman-is am wemrar.
Mi tella tcetṭaḥ, ilmezsyen n taddart akw uγalen am imcac deg imirγan, zzin-d i tγarγart sexcen. U
Di Tala Lbuṛ diγen tukwi-d targazt deg uterras u yekker cwal. Xedmen akka yemγaren mi zsṛan sani tetteddu tegwnitt, mγen ar Uzaγar (n Llexmis) ad walin imrabḍen akken asen d-afen tifrat, abrid ar ad yerren talwit di taddart d tigzi deg wallaγen. Ččuren iqiḍunen, ssennan iγwyal, ṭfen ibardan nsen ar « sidi ».
Ihi, mi wwḍen, mlalen-d Imrabḍen Uzsaγar, mmuccahen asen tadyant n taddart yellan « γef yiri n ngar
« Qqimet ddaw taddart-a nwen, smarkit sin wakraren u tanfem asen ad mwaten. Anda ifran ad tebnum dina Lğama, u ad a tcetlem din. U akka kan ar a tekkes daεwessu tewwi taddart nwen. »
Mi d-uγalen imγaṛen ar taddart zsṛan dacu isen-d yeqqimen ad txedmen akken ad selken taddart nsen « seg yimi n yizem ». Smarkin akraren, unfen asen mwaten almi yeγli yiwen seg sen, u yeγli anda akka ibed ass-a Lğama ilem n taddart (i γef yenneqneq, yebεuzsel udebsi n Uparabul).
Buciker
Buciker d aεessas n taddart. Myal assegwass, deg wagur n γuct, yettili-d usensi deg-s. U ass n tmeγra yagi iγ d-ğğan imezwura, di tmezgida n Buciker ulac ansi ar a tekkeḍ di medden. « Ula ma yella win d-iḍelqen i tmellalt seg igenni,
Maca, ma yella tameγra ya tessefsis awal gar medden, tessaγay taḍsa γef wudmawen, tettekkes aγilif γef wid yennuγnan, tettak asirem i wid d-irezfen as ḥedṛen, tessassay-d diγen tadrimt i taddart. Aḥetṭuf iṣurdiyen id-yettawi wegraw n yemγaṛen ideεun i wid mi fessus wul (wid yettakken lwaεda) s wurawen n usirem, d tudert γwuzifen, d uγṛum afessas, amellal, diγen s wayen akw yettmenni umdan i yiman-is d warraw-is. Si tama nniḍen, imγaṛen daεun diγen i win yebγan ad yawi « ttwab » d tumert si Buciker akken
S « yedrimen-a n Buciker » d wayen d-bedzren At Taddart, tadamsa n At Σisa tufa iman-is u tugdi n tegwnatin n ddiq urğin tella-d di taddart-a.
Yella diγen usensi nniḍen di taddart At Σisa, maca wagi d amecṭuḥ, i « At Taddart
Zik, u tikwal ula d ttura, di tmezgida yagi n Wannar Abextit i d-ttili tmeγṛa n Anzsar timti a tebdu tettiwriγ tmurt neγ m’ ar a yeffad wakal tiqit n waman.
U iεessasen-agi merra, At Taddart
Tineggura-ya, imi At Taddart akw udren-d γar « luḍa », ula d igrawen n taddart (Inejmuεa) d iεeggalen-is (Tṭemman) di tmezgida n Buciker id-ttellin. Akka At Taddart
Ihi, aṭas n tlufa n taddart At Σisa i iqnen ar Buciker « ucbiḥ » akken qqarent temγaṛin. Yiwet
Isenfaren n taddart :
Mi kreγ ad refdeγ awal γef tudert n zik di taddart At Σisa,
Nudaγ deg idlisen, deg imawalen, deg uzsetṭa n Internet, farsaγ di tenfaliyin nneγ am akken farsen medden tifarkiwin di tefsut, maca i ufiγ ala : Tigert !
Maca, imi rriγ u ilaq iyi a t-sqedceγ, snulfaγt-id : tazikennitt. Tazikennitt ihi d amek yedder umdan zik, u tazikennitt di taddart At Σisa, akken ad nuγal γer wawal nneγ, tella-d
Xas akken tatrat tessaγ akw di tmura n umaḍal, di tmurt n Uzwaw d tikli n tfiraεqest i tetteddu. Tikwal ar zdat, tikwal timendeffirt u tikwal nniḍen di tṭarf, deg dis.
Di tikli n zdat, neğğa « ddaw wexxam » u nessali lkabinat deg ixxamen, nessers ayeddid uγerrus u nerfeḍ abidun ukawačču, nesnes times n yesγaṛen i usewwi u nessaγ tin ifurnuten n lgaz,…
Di tin n deg dis, nekkes asarwal « aεrab » u nelsa asarwal atrar, neğğa tiγimit di tejmaεt u nekcem ar leqhawi,…
Ma di tin n timendeffirt, nγil ad nessenser di tzikennitt, ziγ nettwaqqen ar γur-s : nugi as i tmetṭut awal d uzref, nehmel tameslayt nneγ u nerfed awal s tid n medden. Nezga, ar assa n wussan, nettγili d akken tira s tmeslayin n medden aγ d-awi tilelli, tugdut, beqqu n usqardec n tektiwin, tabγest d tumart akken as nesnerni di tsekla nneγ. Maca netta tikli ya d-nedda deg ubrid n yir tirga, tejgugel yis nneγ alami d-nufa iman nneγ d asigwar i nleqqweḍ imi timeslayin-a tiwardanin neğṛen yiss-ent imawlan nsent taγanimt n tmuγli nsen γar tlufa n tudert, u nekwnni nedda di lḥemla tiṭ tebbundel !
Cfu-k-id, am At Σisa am tudrin nniḍen n tmurt, yiwen wudem, yiwet n tikli,…yiwet n tzikennitt ! Acku myal taddart d yiwet kan gar yessis n Tmurt.
Asenfar n waman
Am akken i t-id nniγ yagi, tudrin At Yellilten myarfadent abeckiḍ mačči d tikelt γef temsalt n waman.
Deg ussegwass n 1990 d At Σisa d At Yegfilen i niqqal myefkan-tt di Ssed Ufella. Nerna assegwass mecqarwan At Tfilkut d At Uzsru s texnefyac. Kra n wagguren
Zik (wissen melmi ?) At Σdella necfen. Myal m’ ar ad-aweḍ tmecredt di taddart At Σisa ad mγen asen tt-ksen. Dγa At Σdella ad ččen « Jijju », At Σisa ad ččen imetman d ileddayen.
Yiwen ussegwass, mi d-wweḍ tmecredt, am myal assegwass yezrin, At Σisa zsran i wumi ar a zlun akraren d yezgaren, dγa xedmen akka myefkan awal ad zlun « Iγwyal » akken ma usan-d At Σdella « ad retεen asnus ». U akken i teffeγ : iγwyal mmezlen, At Σdella mgagin-d ad awin « tacriḥt » !
U assa, m’ akka d-γli talwit ger snat n tudrin-a, tamsalt-a n « uγyul » teqqim-d d tamseḍsit. Wa yeqqar : zik nerna kwen u nekkes awen timecredt macci d tikkelt ! Wa yettara yas : Zik nessečč awen aγyul !
Ma d tadyant n waman, ar assa n wussan, s nqqar n tiṭ i ttemyexzaṛen At Yellilten. U ahat d aya i idegren taddart At Σisa ad tessekcem aman-is ar ixxamen deg issegwassen n 1993-1994. Yerna di tallit-nni adabu aεrab-ineslemizsri, stiṭ n tγiwant, ccuren as tiṭ issafen yekkaten gemmaḍ-in gemmaḍ-a di tegrest.
Tura xas akka ar tteblagiγ deg wawal ar wayeḍ, ayen rriγ a t-id inniγ d akken taddart At Σisa tekker as i yiwen usenfar anect-ilat. Di tazwarra, s wawal, nγil-it akw ulamek-it, d awezγi. Maca di tidett, di tigat, akken nniḍen i teffeγ imi At Taddart akken ma llan s tezmert, s iγallen, s idrimen, ay ameqqwran ay amecṭuh, ay argaz a tametṭut ddan akw yiwet n tikli ugar n sin issegwassen. Yiwen
U kra yečča usenfar-a d adrim, aṭenṭun
Ass aneggaru, ass n tmeγṛa, assmi wwḍen waman ar uxxam aqarni di taddart, begsen-d Imḍebren n taddart ad nemmren akw imezdaγ n taddart γef ayen ssalin, γef ayen gan, γef ayen imi ḥekren u gan tameγṛa i taddart anect-ilatt u acki-tt : ečč, ssu !
Maca ass-nni, ayen gziγ nekkinni, d akken Tamurt n Uzwaw s umata ur tesεi ara adabu u imezdaγ-is ma yella ur ttkilen ara γef yiman nsen, ur ten id-ittawweḍ wara, u ur xedmen yiwet. U ayen iyi sdubzen diγen, mi gziγ belli Izwawen zemren i yiman nsen m’ar a dduklen. Wwin-d iman nsen ama di tmecṭuḥin ama di tmeqwranin.
Tiwaculin n taddart
Am tudrin akw n tmurt, ismawen n twaculin di taddart At Σisa xarqen-tent « Irumyen » d Waεraben ass-mi nedder ddaw uḍar umahras afransis. Xarbeqen asent udem s id-lulent maḍi.
Llant d tizwawin, d timaziγin, d tiquranin u seg wass-mi id-isbed Urumi “mmi-s n Bexta” ar temhalt neγ iḥarkiyen-nni nneγ « yeγran » di zzawiyyat, yuγal mmi-s n wedrar ur yettwafran, ur yettwafṛaz gar warraw n Lyaman neγ n Lεiraq…Ssrewten igar u yiwen ur asen yenni : Hemma ! U akka yuγalen « Imceddalen » d « Mced Allah !»,…
Timti ur ssεarben ara isem n twacult, ggarzen as afzim afransis γef unyir u akka i yuγalen « At Ufella » d « Aït Oufela »,…
Atent-in ihi :
- At Udiε.................ssarsen-ten.....Aït Aoudia
- At Σetman.............ssarsen-ten.....Tantemante
- At Yidir.................ssarsen-ten.....Guiddir
-At Vkou .................ssarsen-ten…. Oubekkou
- At Tiγilt.................ssarsen-ten.....Bekkou
- At Ugwni...............ssarsen-ten.....Ould Bekkou
- At Mesεud............ssarsen-ten.....Oumouhand
- At Uciban..............ssarsen-ten.....Chibane
- At Mḥend Sεid.....ssarsen-ten.....Ben Bekkou
- At Ḥmed..............ssarsen-ten.....Aït Ahmed
- At Ubeqqasem......ssarsen-ten.....Naït Bekkou
- At Yaḥya..............ssarsen-ten.....Yahoui
- Iwejεuden.............ssarsen-ten.....Oudjaouden
- At Remḍan...........ssarsen-ten.....Aït Ramdane
- At Rabaḥ..............ssarsent-ten....Aït Rabah
Tella-d yagi diγen twacult At Ufella maca tenger. D Faḍma At Ufella I d taneggarut seg sen u temmut deg issegwassen n 80.
Maca ismawen n twaculin n taddart At Σisa ttusseqqant sya-u-sya, send u seld Fṛansa. Wanag ur yelli dacu ar ad yawwin isemawen am At Ramdan, At Rabaḥ, At Mesεud neγ At Aḥmed ar ul n Tmurt Umaziγ. U xas akken sselsen yagi yir aceṭṭiḍ i udem n twaculin n tuddar nneγ, Aεṛaben
D aya kan ihi i rriγ a t-id iniγ γef taddart At Σisa « Uyaḥya », ma d ayen ddren imezdaγ-is ama di ttrad n 54-62 neγ deg win n 62-65, tigellel n wassa d waguren ttemlilin yelmezsyen-is, tudert tasartit di taddart, iderma d tmegraḍ d-wwi « tedrumt » neγ « tṣeffit » ad as nanef i tikkelt niḍen.


